نظریه های خلاقیت از دیدگاه روانشناسی
برگ کویست(Bergquist, 2001)
بررسی خلاقیت از دیدگاه مکاتب:
– روانکاوی Psychoanalytic
– رفتارگرایی Behavioristic
– انسان گرایی Humanistic
– مکتب تداعی گرایی Associationism
1. خلاقیت از دیدگاه مکتب روانکاوی
- خلاقیت از ضمیر ناخودآگاه فرد منشاء می گیرد
- خلاقیت محصول جانبی فرایندهای ذهنی پیش از خلاقیت است
- اگو (خود) است که اجازه بروز ضمیر ناخودآگاه را به فرد می دهد
- آرزوی مردم برای رسیدن به خوشبختی تبدیل به نیرویی برای بروز تخیلات می شود
- فروید: فقط مردم بدبخت در رویاهای روزانه و در تخیلات خود می توانند خلاقیت را بروز دهند.
- از دیدگاه وی، مصائب و مشکلات بخش جدایی ناپذیر تخیلات و رویاها هستند.
- یونگ نیز تقریبا همین دیدگاه را دارد.
- نظریه فروید درباره خلاقیت:
- زیگموند فروید، بنیانگذار روانكاوی نظرات متفاوتی را در ارتباط با منبع و خاستگاه خلاقیت ارائه می دهد كه عبارت است از:
الف) منبع خلاقیت همان تضاد است
ب) خلق افكار و اندیشه های تازه در تقلیل اضطراب ناشی از تضاد تاثیر دارد
ج) تفكر خلاق شكل عالی تخیلات آزاد و بازی های دوران كودكی است
د) فرد مبتكر و خلاق معمولاً افكار و عقاید تازه را می پذیرد، در صورتی كه افراد عادی یا غیر خلاق اینگونه افكار را عقب می رانند
هـ) تجربیات كودكی در پیدایش افكار و اندیشه های تازه كاملاً تاثیر دارد. این افكار ادامه همان تجربیات یا جانشین آنهاست
- آیا می توان خلاقیت را عملی برای رهایی از رنج و اضطراب دانست؟
- می توان آن را یافتن راه حلی برای یک مسئله که دغدغه ذهنی (تنش فكری؟) فرد در طول زمان گذشته بوده است تلقی نمود.
- از این رو، داشتن دغدغه به منزله یک عامل محرک برای تفکر و واکاوی زمینه های آن و نیز یافتن راه حل برای آن می تواند از این دیدگاه توجیه پذیر باشد
2. خلاقیت از دیدگاه مكتب رفتارگرایی
- خلاقیت جزئی از رفتارهای طبیعی انسان است
- واتسون (دیدگاه اثبات گرایانه): خلاقیت نه در درون ذهن انسان، بلكه به منزله یك رفتار قابل مشاهده و مطالعه است.
- رفتار منجر به خلاقیت نیز تابعی از عوامل گوناگون از جمله ضمیر ناخودآگاه، و عواملی مانند پاداش و یا تنبیه می باشد.
- هنگامی که فرد راه حل موفقیت آمیزی برای یک مسئله پیدا می کند در واقع بر یک فشار ذهنی غلبه کرده است.
- خلاقیت باعث به وجود آمدن احساس بهتر و خوب می شود. در واقع، خلاقیت پاسخی است برای برطرف کردن فشار روانی (اسکینر).
- واتسون: محیط اجتماعی باعث شكل گیری شخصیت و رفتار انسان می شود.
- از دیدگاه وی، در طول زندگی انسان، شرایط و وضعیت اجتماعی به شكل ناخودآگاه و در حافظه و ضمیر آنها نقش بسته و تاثیر می گذارد.
- ثورندایك: پاداش می تواند در پاسخ دهی به شرایط اجتماعی و محیطی موثر باشد و خلاقیت را به وجود آورد.
- ثورندایك: شرط عاملی Operant conditioning و خاطرات ناخودآگاه به منزله عناصر اولیه (اصلی) در تشریح رفتاری دلایل خلاقیت
- عمل خلاقانه، از دیدگاه رفتارگرایان، یك الگوی رفتار شناختی است كه ابتدا به ضمیر ناخودآگاه دسترسی می یابد و سپس آن را در بافت یك محرك فوری (مثلا یك مسئله) فرآوری یا پردازش می كند. زمانی كه مسئله حل شد و یا راه حلی برای آن پیدا شد، فرد به آرامش می رسد.
3. خلاقیت از دیدگاه روانشناسی انسان گرایی
- روانشناسان با تمایلات انسانگرایانه مانند ابراهام مزلو بر سرشت انسان تاكید داشه اند.
- از دیدگاه آنان، ظرفیت انسان برای رشد نقطه مشترك بسیاری از نظریه هاست و در این راستا، خلاقیت عنصری اساسی برای رشد است زیرا افراد می آموزند، خود را با محیط سازگار می كنند و در خود احساس ارزشمندی به وجود می آورند.
- مكتب روانشناسی انسانگرایانه به وجود انسان و به فرایند خلاقیت به منزله یك كل می نگرد.
- ابراهام مزلو: مفهوم خلاقیت و مفاهیمی مانند سلامتی، فعالیت، و انسانیت مفاهیمی نزدیك بهم بوده و شاید بتوان گفت كه یكی هستند.
- از نظر مزلو، اینها ویژگیهای یك انسان سالم است.
- سرشت انسان به منزله یك فرایند آگاه، خود-مدیر، خود فعال، و سالم زمینه های تفاوت مكتب روانشناسی انسانگرایانه از دیگر مكاتب به شمار می آید.
4. خلاقیت از دیدگاه مكتب تداعی گرایی
- ارتباط دو ایده منجر به تفکر می گردد. وقتی ایده ای در ذهن باشد ایده ای مشابه آن نیز به دنبال خواهد آمد.
- بنابراین وقتی فرد با مساله ای روبرو می شود، با تداعی اطلاعات قبلی که در ذهن دارد به ایده ای تازه برای حل مساله دست می یابد. تداعی یعنی پل زدن یا پیوند بر قرار کردن (یکی از ویژگیهای مخترعان و مکتشفان)
- مدینگ: تفکر خلاق: شکل دادن تداعی ها به صورت ترکیب تازه و مفید که پاسخگوی الزامات خاصی باشد.
- هر چقدرعناصر ترکیب تازه، غیر مشابه تر از یکدیگر باشند فرایند مربوطه خلاق تر خواهد بود"(مدینگ، 1962 نقل در میرکمالی و خورشیدی، 1387).
- "تداعی گرایان معتقدند هرچه تداعی بیشتر باشد شانس یافتن راه حل خلاق بیشتر می شود.
- در این صورت فرد از بین ترکیبات زیادی از عناصر که ایجاد نموده، به انتخاب جواب ابتکاری دست می زند."
برچسبها: نظریه های خلاقیت از دیدگاه روانشناسی
ارسال در تاريخ توسط ح. رضازاده